Thành Hoàng Đế

Kinh đô Đồ Bàn (Vijaya)

Tiền thân của Thành Hoàng Đế là thành Đồ Bàn, từng giữ vai trò kinh đô của vương quốc Champa trong nhiều thế kỷ. Đây là trung tâm chính trị, quân sự và văn hóa quan trọng của Champa.

Những giá trị của thời kỳ này vẫn được nhận diện qua hệ thống thành lũy, di tích kiến trúc đền tháp và di vật khảo cổ; nổi bật là Tháp Cánh Tiên - công trình kiến trúc tiêu biểu còn được bảo tồn trong không gian thành cổ.

Nguyễn Nhạc đắp sửa Thành Đồ Bàn

Sau những thắng lợi bước đầu của phong trào Tây Sơn, Nguyễn Nhạc cho đắp sửa Thành Đồ Bàn, xưng là Tây Sơn vương và đúc ấn vàng.

“Tấm lá chắn” bảo vệ kinh thành Phú Xuân

Từ năm 1793, Thành Hoàng Đế giữ vai trò căn cứ quân sự ở phía Nam, bảo đảm an toàn cho kinh thành Phú Xuân. Năm 1799, quân chúa Nguyễn chiếm thành, đổi tên thành Thành Bình Định và giao Võ Tánh, Ngô Tùng Châu trấn thủ.

Đến năm 1802, quân chúa Nguyễn Ánh mới làm chủ hoàn toàn Thành Hoàng Đế.

Thành Bình Định và sự chuyển dời lỵ sở

Thành Bình Định, tức Thành Hoàng Đế, tiếp tục được sử dụng làm lỵ sở của Bình Định dinh. Năm 1808, vua Gia Long cho phá bỏ thành, chuyển lỵ sở Bình Định trấn đến khu vực thôn Kim Châu và An Nghĩa, xã Tân An, huyện Tuy Viễn, đồng thời xây dựng một thành mới cũng mang tên Thành Bình Định.

Tại khu vực Tử Cấm Thành hiện còn các công trình, dấu tích liên quan đến thời Nguyễn như lăng Võ Tánh, nhà bia ghi công trung thần và nền miếu Song Trung, góp phần tạo nên tính chất đa tầng của di tích.